ميرزا خانلرخان

مقدمه 12

سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )

« . . . عبد اللّه خان امين الدوله صدراعظم « 1 » وقتى با حسين عليخان معير الممالك خصومتى داشت . به حضور شهريارى عرض كرد كه معير مبلغى از وجه خزانه را به شاهزادگان قرض داده ، مرابحه مىگيرد . هرگاه بخواهند صدق اين عرض مشهود خاطر انور گردد ، بدون اينكه او اطلاع حاصل كند ، به ميرزا اسمعيل گركانى و ميرزا احمد مازندرانى امر فرمايند به خزانه بروند ، حساب تنخواه تحويل معير الممالك و مخارجى كه شده در امتداد دو روز معلوم بدارند . به اين شرط كه وقت بيرون آمدن از خزانه ، يك سمت از در صندوقها را آن دو مستوفى مهر نمايند . » در سال 1212 ه - ق هنگام جلوس فتحعليشاه ، در شهر بارفروش ( بابل ) به دنيا آمد . ده‌ساله بود كه پدرش ميرزا محمد باقر از فضلا و اعيان بارفروش از دنيا رفت . سالى بعد يكى از همشيره‌هايش به عقد ازدواج ذو الفقار خان سردار درمىآيد . در سال 1227 ه - ق براى ادامهء تحصيل به قم مىرود . حدود سال 1230 ه - ق به‌عنوان ميرزائى و نويسندگى در دستگاه ذو الفقار خان سردار وارد شده به سمنان مىرود . پس از چندى كه ذو الفقار خان فوت مىكند ، به دربار فتحعليشاه آمده ، از مستوفيان مورد اعتماد شاه مىگردد . از سال 1248 تا 1250 ه - ق به حكومت نطنز منصوب مىشود . در همين سال است كه فتحعليشاه در اصفهان درمىگذرد . در آن دفتر مىنويسد : « . . . از آنجا كه در مدت حكومت ، نوع رفتارى به اهل نطنز كردم كه خاطر ايشان آزرده و جمعشان پريشان نشد ، لهذا اينان نيز پاس حرمت منظور و در تلافى مافات سعى مشكور به عمل آوردند . خداوند عالم از ايشان رضا باد . مدت چهل روز در آنجا توقف كردم تا راهها از اغتشاش اياب‌وذهاب لشگر بىسر ، و از دست‌انداز آسيب خوف و خطر ، مصون گشته ، عزم ديار خود نمايم . . . »

--> ( 1 ) - بين سالهاى 1243 و 1248 ه - ق .